![](/images/article-1.jpg)
O (ชุดที่ 1) - Opsoclonus
(ออพโสโคลนัส)
กล้ามเนื้อกลอกตากระตุกรัว
เมื่อเกือบ 100 ปีมาแล้ว ออเซชอพสกี (Orzechowski) ประสาทแพทย์ชาวโปแลนด์
นำคำออพโสโคลนัสหรือออคโซพลาส (oczoplas) มาใช้เรียกอาการผิดปกติที่ตาทั้งสองข้าง
กลอกไปมาเร็ว ไม่เป็นจังหวะ ไปในทิศทางต่างๆ สังเกตเห็นได้ชัดเมื่อเวลาตานั้นพยายามจ้อง
ผู้ป่วยไม่รู้ว่าตาของตนกระตุกอาการที่กล่าวก็ยังมีอยู่เมื่อผู้ป่วยนอนหลับ พบเป็นครั้งแรกในผู้ป่วย
สมองอักเสบที่เชื่อว่าเกิดจากเชื้อไวรัส เมื่อ ค.ศ. 1977 ผู้เขียนและนายแพย์ประวิทย์ เลิศวีระศิริกุล
ได้รายงานผู้ป่วยด้วยไข้รากสาดน้อย (พาราไทฟอยด์เอ) มีออพโสโคลนัสอยู่ 3 วันก่อนหายเป็นปกติ
และเมื่อ ค.ศ. 1990 ศาสตราจารย์นายแพทย์นิพนธ์ พวงวรินทร์ และรองศาสตราจารย์นายแพทย์
รุ่งนิรันดร์ ประดิษฐสุวรรณ ก็รายงานผู้ป่วยมาลาเรียมีอาการเช่นกันนานถึงกว่า 3 สัปดาห์
ออพโสโคลนัสอาจเกิดร่วมกับกล้ามเนื้อแขนขาหรือลำตัวกระตุกรัว (myoclonus) ด้วยก็ได้
ในผู้ป่วยเด็กอาการอาจพบร่วมกับเนื้องอก neuroblastoma ออพโสโคลนัสนอกจากพบใน
สมองอักเสบจากโรคติดเชื้อหลายชนิดแล้วที่สำคัญยังเกิดขึ้นในกลุ่มอาการพารานีโอพลาสติค
(paraneoplastic syndrome) ที่เกิดจากมะเร็งนานาชนิดรวมทั้งพิษจากยาด้วย
ถ้าจะเข้าใจออพโสโคลนัสหรืออาการผิดปกติอื่นๆ เกี่ยวกับการกลอกตา ผู้อ่านจะต้อง
เข้าใจกายวิภาคและสรีรวิทยาในเรื่องนี้พอสมควร โดยย่อๆ ตาทั้ง 2 ข้างกลอกไม่เร็วก็ช้า
มี 4 ชนิดคือ 1) สัคคาด (saccade) มาจากภาษาฝรั่งเศสแปลว่า กระตุก (twitch or jerk)
เพื่อนำภาพที่เราสนใจจะมองให้ตกที่รอยบุ๋มจอตาหรือโฟเวีย (fovea) เป็นการกลอกตาเร็ว
2) เพอร์สิวท (pursuit) หรือตากลอกช้าตามภาพที่จับได้และตกที่โฟเวียแล้ว
3) vestibulo-ocular reflex เพื่อทดแทนศีรษะและลำตัวเคลื่อนไหวเพื่อให้ภาพที่โฟเวียคงที่
และ 4) vergence หรือเมื่อตาทั้ง 2 ข้างมองเข้า ทั้งข้อ 3 และ 4 ตากลอกช้าเช่นกัน
มีผู้ใช้เปรียบการกลอกตาแบบต่างๆ เหมือนปืนต่อสู้อากาศยานบนเรือรบในทะเล
สัคคาดเป็นเหมือนปืนนั้นจับภาพเครื่องบินได้ในขณะที่เพอร์สิวทตามภาพนั้นให้อยู่ในวิถีปืน
ส่วน vestibulo-ocular reflex เป็นเหมือนกลไกที่ปืนบนเรือรบปรับตัวตามคลื่นในทะเล
และ vergence เปรียบได้กับปืนหลายกระบอกปรับให้ถูกเป้าเดียวกัน
ออพโสโคลนัสเป็นเพราะสัคคาดผิดปกติ โดยปกติเนื่องจากมีความหนืดในเบ้าตา
การที่ตาจะกลอกเร็ว (สัคคาด) กล้ามเนื้อกลอกตามีแรงเพิ่มจากเซลล์ประสาทกระตุ้นจาก
burst cells (เซลล์พุ่งออก) และมีเซลล์ยับยั้งหรือ pause cells (เซลล์หยุด) ถ้าเกิดมากไป
การบูรณาการของเซลล์ทั้งสองชนิดมีความสำคัญในการกลอกตาเร็ว เซลล์ที่กล่าวอยู่ใน
ก้านสมองบริเวณพอนส์ (pons) ถ้าเกิดมีรอยโรคที่ pause cells การกลอกตาจะกระตุกเร็ว
หรือมี opsoclonus นั่นเอง
เอกสารอ้างอิง
1. Caviness JN, Forsyth PA, Layton DD, McPhee TJ. The movement disorder
of adult opsoclonus. Movement Disorders 1995; 10: 22-27.
2. Vejjajiva A, Lerdverasirikul P. Opsoclonus in salmonella infection.
Br Med J 1977; 2: 1260.
3. Poungvarin N, Praditsuwan R. Opsoclonus in malaria: the first report in
literature. J Med Assoc Thai 1990; 73: 462-66.
4. Verma A, Brozman B. Opsoclonus-myoclonus syndrome following
Epstein-Barr virus infection. Neurology 2002; 58: 1131-32.
5. van Erp WS, Bakker NA, Aries MJH, Vroomen PCAJ. Opsoclonus and
multiple cranial neuropathy as a manifestation of neuroborreliosis.
Neurology 2011; 77: 1013-14.
6. Wong AM. An update on opsoclonus. Curr Opin Neurol 2007; 20: 25-31.
7. Matthews T. Central disorders of eye movements in Neuro-ophthalmology
eds. Acheson J, Riordan-Eva P. BMJ Books 1999; pp. 146-59.
8. Plant G, Acheson J, Clarke C, Graham E, Howard R, Shorvon S.
Neuro-Ophthalmology in Neurology, A Queen Square Textbook
eds. Clarke C, Howard R, Rossor M, Shorvon S. Wiley-Blackwell 2009;
pp.518.
[ back ]
![](/images/line-bottom.gif)